Տրնդեզ

Տրնդեզի տոնը նշվում է փետրվարի 14-ին, երբ կաթոլիկները տոնում են սուրբ Վալենտինի օրը, այլ ոչ 13-ին, ինչպես շատերը կարծում են: Խնդիրն այն է, որ համաձայն եկեղեցական օրացույցի, օրը փոխվում է երեկոյան պատարագից հետո: Տրնդեզի պաշտոնական անունը՝ Տեառնընդառաջ, կապված է Հիսուս Քրիստոսի կյանքից մի դեպքի հետ: Ըստ հրեական օրենքի, Մարիամն ու Հովսեփը նորածին Քրիստոսին կյանքի քառասուներորդ օրը տարան տաճար: Այստեղ էլ նրանց ընդառաջ եկավ երկար ժամանակ Աստծո որդու գալստյանը սպասող Սիմեոն ծերունին և տեսնելով մանուկ Հիսուսին, միանգամից հասկացավ, որ հենց նա է Տերը:

Սակայն Տեառնընդառաջի ծեսերն ունեն ավելի հին՝ հեթանոսական հիմքեր, ու կապված են կրակի մաքրող հատկությունների հետ: Տոնի հիմնական ծեսը կրակ վառելն է: Հնում կարծում էին, որ կրակը ջերմացնում է, դաշտերը բերրի դարձնում ու նպաստում ամուսնական կապերին:

Ծեսը հետևյալ տեսքն ուներ. տաճարի բակում մեծ կրակ էին վառում: Հավաքվում էր ամբողջ ժողովուրդը՝ կոչ անելով «այրել ձմեռը»: Ծիսակատարության մասնակիցները երգեր էին ձոնում իրենց խնդրանքների մասին: Երիտասարդ տղաներն ու աղջիկներն իրենց երգերի մեջ սերն էին գովաբանում: Ապաքինման հույսով կրակի մոտ էին բերում հիվանդներին:

Տների բակերում էլ էին կրակ վառում, որի շուրջը պտտվում էր նորապսակ զույգն ամուսնական տարազով: Սա համարվում էր երկրորդ հարսանիքի պես մի բան: Հարսն այդ ընթացքում ձեռքն էր առած լինում նորածին տղա, որպեսզի իր զավակն էլ տղա լինի: Եթե նա դեռ հայրական տանն էր ապրում, սկեսուրն ուղարկում էր նրան «բաժինքը»՝ ընկույզ, մրգեր, չամիչ, շաքար ու տարբեր զարդեր:

Ժամանակի ընթացքում Տրնդեզի ծեսերը, իհարկե, փոխվել են, բայց այսօր էլ Հայաստանում փետրվարի 14-ին կրակ են վառում ու վրայով ցատկում: Հազարամյա փորձը հուշում է, որ կրակի լեզվով սեր խոստովանելն ավելի արդյունավետ է:

Կրակի շուրջ հավաքվածներն ուշադիր հետևում էին ծխի ուղղությանը, քանի որ վստահ էին, որ այն ցույց է տալու այն այգիները, դաշտերն ու արոտավայրերը, որոնք այդ տարի առավել բերրի էին լինելու:

Կրակի վրայով առաջինը ցատկում էր տան ամենատարեց կինը՝ «տունը չարից մաքրելով»: Նրանից հետո գալիս էին երիտասարդներն ու երեխաները: Եթե այդ ընթացքում աղջկա շորի փեշն այրվում էր, համարում էին, որ այդ տարի նա ամուսնանալու է:

Մեծ կրակից հանում էին այրվող փայտեր, որպեսզի տների բակերում էլ կրակ վառեն: Մանավանդ այնտեղ, որտեղ նորապսակներ կամ նշանված աղջիկներ էին ապրում. սկեսուրներն այդ օրը պետք է «կրակին ի ցույց տային հարսին»:

Реклама

Our colourful world

This is Billy and Splodge. Billy and Splodge are in a spaceship. They
are looking for animals in space.
Splodge sees a planet.
‘Everything on this planet is red. Look at this forest. The trees are red
and the leaves are red. But there aren’t any animals here.’
Splodge sees another planet.
‘Everything on this planet is yellow. Look at the yellow sky and the yellow clouds. There is a yellow
volcano too. Look at the yellow smoke! There aren’t any animals here.’
Now Splodge sees another planet.
‘Everything on this planet is pink. Look at the pink sea. There are pink shells and pink plants in the
sea. There aren’t any animals here.’
Splodge sees another planet.
‘Everything on this planet is blue. This planet is very hot. There is a big blue sun and a desert with
blue sand. And look! There are blue plants. There aren’t any animals here.’
Splodge sees one more planet.
‘Everything on this planet is green. This planet is very cold. The clouds are green and the snow is
green. There aren’t any anim… Arghhh!’
Billy is in the spaceship. ‘Splodge, there are animals in space. Let’s go home!’
Splodge sees another planet. It’s planet Earth. The sky is blue and the sun is yellow. The grass is
green and the flowers are red and pink. What colours can you see?
Listen to this story https://learnenglishkids.britishcouncil.org/en/short-stories/

Աս տարի տարի

Աս տարի-տարի, գալ տարի-տարի,
Աս տարի-տարի, գալ տարի-տարի,
Էրթանք նեյինք` էշը ինչը կերեր է
Էշը խոտը կերեր է,
Էրթանք նեյինք` գալը ինչը կերեր է
Գալը էշը կերեր է:
Աս տարի-տարի, գալ տարի-տարի,
Աս տարի-տարի, գալ տարի-տարի,
Էրթանք նեյինք` արջը ինչը կերեր է,
Արջը գալը կերեր է,
Էրթանք նեյինք` գալը ինչը կերեր է
Գալը գառը կերեր է:
Աս տարի-տարի, գալ տարի-տարի,
Աս տարի-տարի, գալ տարի-տարի,
Էրթանք նեյինք` կատուն ինչը կերեր է,
Կատուն մուկը կերեր է,
Էրթանք նեյինք` մուկը ինչը կերեր է,
Մուկը ցորենը կերեր է:
Կատուն մուկը, Մուկը, ղուշը, Ղուշը ցորենը կերեր է,
Ղուշը ցորենը կերեր է:
Աս տարի-տարի, գալ տարի-տարի,
Աս տարի-տարի, գալ տարի-բարի:
Այս տարի-տարի, եկող տարի-տարի,
Այս տարի-տարի, եկող տարի-տարի,
Գնանք տեսնենք ավանակը ինչ է կերել
Ավանակը խոտը կերել է,
Գնանք տեսնենք գայլը ինչ է կերել,
Գայլը ավանակին կերել է։
Այս տարի տարի, եկող տարի տարի,
Այս տարի տարի, եկող տարի տարի։
Գնանք տեսնենք արջը ինչ է կերել,
Արջը գայլին կերել է,
Գնանք տեսնենք գայլը ինչ է կերել,
Գայլը գառին կերել է,
Այս տարի տարի, եկող տարի տարի,
Այս տարի տարի, եկող տարի տարի։
Գնանք տեսնենք կատուն ինչ է կերել,
Կատուն մկանը կերել է,
Գնանք տեսնենք մուկը ինչ է կերել։
Մուկը ցորեն է կերել։
Կատուն մուկը,
Մուկը աղավնին,
Աղավնին ցորեն է կերել:
Աղավնին ցորեն է կերել։
Այս տարի տարի, եկող տարի տարի։
Այս տարի տարի, եկող տարի տարի։
Տարի-տարիներ
Ավանակ -ավանակներ
Խոտ-խոտեր
Գայլ գայլեր
Արջ-արջեր
Գառ-գառներ
Կատու-կատուներ
Մուկ-մկներ
Աղավնի-աղավնիներ:

Դդում

Դդումի օգտակար հատկությունների մասին

Դդմի բաղադրությունը. ջուր 94-94 տոկոս, ազոտային նյութեր` 0,3-0,4 տոկոս, ճարպեր` 0,06 տոկոս, էքստրակտային նյութեր` 4 տոկոս, բջջաթաղանթ` 0,6 տոկոս, մոխրացող մնացորդ` 0,3-04 տոկոս, վիտամիններ։ Դդումը ծաղկում է ամռանը, ծաղիկները հարուստ են հակաօքսիդանտ հատկություն ունեցող` կարոտինային և ֆլավոնային նյութերով։

Դդմի պտղամիսը հարուստ է կենսանյութերով` B խմբի վիտամիններ (B1, B2, PP),C վիտամին, ռուտին (P), վիտամիններ E, A, D։ Պարունակում է կալցիում, կալիում, երկաթ, ֆտոր, ցինկ, պղինձ, ֆոսֆոր։ Պտղամիսը հարուստ է պեկտինով, որը նպաստում է խոլեստերինի հեռացմանը օրգանիզմից, ինչի շնորհիվ կանխարգելվում է աթերոսկլերոզի զարգացումը։Դդումը շատ առողջարար բանջարեղեն է եւ հարուստ է հայտնի վիտամինններով՝ C, B, E, PP ու նույնիսկ հազվագյուտ վիտամիններով՝ T եւ K: Բացի դրանից՝ այն պարունակում է նաեւ այնպիսի միկրո եւ մակրո էլեմենտներ, որոնք անհրաժեշտ են օրգանիզմի նորմալ նյութափոխանակության համար:Դդմի պտղամիսը հարուստ է կենսանյութերով` B խմբի վիտամիններ (B1, B2, PP),C վիտամին, ռուտին (P), վիտամիններ E, A, D։ Պարունակում է կալցիում, կալիում, երկաթ, ֆտոր, ցինկ, պղինձ, ֆոսֆոր։ Պտղամիսը հարուստ է պեկտինով, որը նպաստում է խոլեստերինի հեռացմանը օրգանիզմից, ինչի շնորհիվ կանխարգելվում է աթերոսկլերոզի զարգացումը։

Դդումն օգտակար է հատկապես ծերերի համար, քանի որ նրանց օրգանիզմը բավական թույլ է եւ հաճախ մարսողության հետ կապված խնդիրներ են առաջանում: Դդումն օգտակար է աղե-ստամոքսային հիվանդություններով տառապող մարդկանց համար:

Դդումն օգտակար է միզուղիների հիվանդություններով տառապողներին: Լինելով միզամուղ՝ այն օրգանիզմից հեռացնում է ավելորդ աղն ու ջուրը:

Դդմի սերմերը եւս ունեն օգտակար հատկություններ: Նրանցից քամված յուղը օգտագործում են տարբեր դեղամիջոցների արտադրության մեջ:

 

Our colourful world

This is Billy and Splodge. Billy and Splodge are in a spaceship. They
are looking for animals in space.
Splodge sees a planet.
‘Everything on this planet is red. Look at this forest. The trees are red
and the leaves are red. But there aren’t any animals here.’
Splodge sees another planet.
‘Everything on this planet is yellow. Look at the yellow sky and the yellow clouds. There is a yellow
volcano too. Look at the yellow smoke! There aren’t any animals here.’
Now Splodge sees another planet.
‘Everything on this planet is pink. Look at the pink sea. There are pink shells and pink plants in the
sea. There aren’t any animals here.’
Splodge sees another planet.
‘Everything on this planet is blue. This planet is very hot. There is a big blue sun and a desert with
blue sand. And look! There are blue plants. There aren’t any animals here.’
Splodge sees one more planet.
‘Everything on this planet is green. This planet is very cold. The clouds are green and the snow is
green. There aren’t any anim… Arghhh!’
Billy is in the spaceship. ‘Splodge, there are animals in space. Let’s go home!’
Splodge sees another planet. It’s planet Earth. The sky is blue and the sun is yellow. The grass is
green and the flowers are red and pink. What colours can you see?

Մատենադարան

Երևանի բարձունքներից մեկի լանջին, Մաշտոցի պողոտայի ծայրամասում վեր է խոյանում Մատենադարանը` հին ձեռագրերի ինստիտուտի շենքը: Շենքի գլխավոր ճակատի առջև հայ միջնադարյան գրականության, արվեստի գիտության մեծ գործիչների` Մովսես Խորենացու, Թորոս Ռոսլինի, Գրիգոր Տաթևացու, Անանիա Շիրակացու, Մխիթար Գոշի, Ֆրիկի արձաններն են, իսկ դրանից ցած` փոքրիկ հրապարակում` Մեսրոպ Մաշտոցի և Կորյունի արձանները:

Մատենադարանը կառուցվել է 1959 թվականին: Այն հայկական ձեռագրերի խոշորագույն կենտրոն է: Այստեղ պահպանվում են ավելի քան 17000 ձեռագրեր` հայերեն ամբողջական ձեռագրեր և հայերեն ձեռագրերի պատառիկներ, 5-6-րդ դարերի մագաղաթյա ձեռագրեր, օտարալեզու մատյաններ, ձեռագիր ու գրչագիր մատյաններ և այլ նյութեր: Մատենադարանի հնագույն ձեռագիրը, որն ամբողջովին պահպանվել է, «Վեհամոր Ավետարանն» է` ստեղծված 8-րդ դարում: Ուշագրավ են գիրք-հսկան` «Մշո ճառընտիրը»` հայերեն ամենամեծ ձեռագիր գիրքը, որը կշռում է 28կգ և 1434թ. եկեղեցական օրացույցը, որը կշռում է ընդամենը 190գ, իսկ չափսը անձնագրի նկարից փոքր է:

Հայկական ձեռագիր մատյանները հարուստ են գեղեցիկ մանրանկարներով, որոնց գույներն այնքան պայծառ են, որ, ասես, նկարվել են ոչ թե դարեր առաջ, այլ բոլորովին վերջերս: Ներկերը ստացել են բնական ներկանյութերից, այդ պատճառով չեն կորցրել իրենց սկզբնական թարմությունը: Օրինակ, կարմիր գույնը ստացել են փոքրիկ, կարմիր մի միջատից` հայկական որդան կարմրից, որը տարածված է եղել Արարատյան դաշտում: Այն արտահանվել է աշխարհի տարբեր երկրներ և մինչև հիմա հայտնի է նկարիչների շրջանում կարմին անվանումով:

Մատենադարանը միայն թանգարան չէ, այն հայտնի է նաև որպես խոշորագույն գիտահետազոտական ու մշակութային կենտրոն: Մատենադարանին կից գործում է հայագիտական գրադարան, որը կարևորագույն գիտական կենտրոն է հետազոտողների համար:

Մատենադարան կատարած անգամ կարճատև այցելության ընթացքում պարզ է դառնում հայոց լեզվի ու հայ գրերի կարևոր դերն ու նշանակությունը համաշխարհային մշակույթի մեջ:

Մեծերը Հովհ.Թումանյանի մասին

Թումանյանից առաջ մենք ամեն ինչ ունեինք և ոչինչ չունեինք, ինչ­պես որ աստվածային Բանից առաջ ամեն ինչ կար և ոչինչ չկար: Մենք հող ու հայրենիք, բարեկամ և թշնամի, ջանք ու տառապանք, խինդ ու ծի­ծաղ և անգամ հազարամյա մշակույթ ունեինք՝ բանարվեստի, զար­դար­վեստի, երգարվեստի մի ամբողջ լեռնաշխարհ, որի վերընթացն իզուր էր լի­նելու, եթե չպսակվեր իրենով Արարատով: Մա­քուր վաղորդայնի պես, որ­պես մաքուր վաղորդայն՝ Թումանյանը ցող­վեց այդ ամենի վրա, փռվեց, սփռվեց, բացեց, բացահայտեց այդ ամենն ու իրեն այդ ամբողջի մեջ և հա­վաքեց այդ ամբողջը իրենով ու իր շուրջը: Այդպես մեկ էլ հայրենիքն է իմաստ ու նշանակություն տալիս իր մե­ծուփոքրի ջանքին, իր կենդան ու ան­կենդան գոյին…
                                                                                                   Հրանտ Մաթևոսյան

Նրա կախարդական գրիչը ուր որ դիպավ, կատարվեց իսկական արվեստի հրաշքը՝ լինի առակ թե քառյակ, հեքիաթ թե պատմվածք, հովվերգություն թե վիպագրություն։

…. Նա եղավ մեզ համար այն, ինչ որ եղավ Պուշկինը ռուսների համար, Միցկևիչը լեհերի համար»։

                                                                                                      Ավետիք Իսահակյան                         

Հովհաննես Թումանյանը դարագլուխ է մեր գրական կուլտուրաի պատմության մեջ։ Նա բարձրացնում է մեր կուլտուրայի արժեքը, բարձրացնում է նրա տեսակարար կշիռը։ Նա պատկանում է իր ժողովրդին, որին ծառայեց նա իր գրչով ու խոսքով…

Դերենիկ Դեմիրճյան

Թումանյանը հայության կյանքի բազմակողմանի ընդգրկումով, նրա հուզական աշխարհի և ոգու նկարագիրներով, հարազատ, պարզ ու վսեմ արվեստով հանդիսանում է մեր ազգային մեծ երգիչը, մեր մեծ բանաստեղծը։

Ստեփան Զորյան